Birofilistyka
Sumerowie
Kraj Sumerów leżał między Eufratem a Tygrysem i tutaj właśnie
odkryto, prawdopodobnie przypadkiem jego produkcję. Pozostawiony
przypadkiem wilgotny kawałek chleba zaczął fermentować, a później
należało tylko powtórzyć ten schemat. Archeolodzy odkryli na
terenie państwa Sumerów duże, gliniane pojemniki z ok. 6500 r.
p.n.e. przypominające kadzie warzelne. Piwo Sumerów zwane "sikaru"
otrzymywano krusząc zbożowe placki i zostawiając je na kilka dni
w wodzie, aby sfermentowały. Zatem w ten sposób po raz pierwszy
powstał produkt zwany później piwem,a przez Sumerów „boskim
napojem” Z opowieści o Gilgameszu, starożytnym wodzu
sumeryjskim, napisanej w III tys. p.n.e dowiadujemy się, że w tym
czasie znano i ceniono szczególnie chleb i piwo. Otóż, bohaterski
Gilgamesz ma staną do walki z prymitywnym stworem Enkidu – będącym
pól-człowiekiem, a pół-zwierzęciem, który żywił się trawą
i mlekiem dzikich zwierząt. Gilgamesz wysłał do niego posłańca
i postawił mu za cel wyśledzenie słabych stron swojego
przeciwnika, a ten po powrocie zdał relację, że „ Enkidu nie
znał ani chleba, ani piwa, zatem namówił go do spróbowania tego
napoju. Stwór wypił siedem kubków piwa, jego serce zmiękło i
stał się w pełni człowiekiem” (Ciekawe nieprawdaż...)
Babilon
Władcy Babilonu przejęli pieczę nad terenami należącymi wcześniej
do Sumerów, i przejęli jednocześnie sztukę warzenia piwa.
Dzisiaj już wiemy, że znali oni ponad 20 gatunków piwa, z których
8 było produkowanych z czystego zboża, 8 z czystego jęczmienia, a
4 z mieszanego ziarna. W tych czasach piwo mało przypominało to ,
które znamy obecnie – było nieprzezroczyste i niefiltrowane.
Babiloński lager był eksportowany dosyć daleko, bo nawet do
Egiptu (ponad 1000 km....). W słynnym kodeksie Hammurabiego jeden z
dekretów jest także poświęcony piwu – otóż wraz z zapłatą
robotnicy otrzymywali 2 litry piwa, nadzorcy 3 litry, a zarządcy i
kapłani po 5 litrów dziennie. W tych czasach piwo nie było
sprzedawane, lecz wymieniane za jęczmień. Wytwarzaniem trunku
zajmowały się kobiety, lecz za jego sprzedaż groziła kara –
podobnie zresztą jak za podawanie piwa złej jakości.
Egipt
Wraz z importem piwa z Babilonu przeniosła się do Egiptu sztuka
warzenia piwa. Przez długi czas było traktowane jako napój bogów
(a legenda głosi, że warzenia piwa nauczył Egipcjan sam bóg
Ozyrys) i skuteczny środek przeciw wielu chorobom ,gdyż 100 z
ponad 700 znanych recept zawiera wśród składników właśnie
piwo. Nad Nilem używano do tego celu niegotowanego zboża. Jeszcze
dzisiaj nad brzegami świętej rzeki fellahowie w podobny sposób
wyrabiają piwo. O doniosłej roli piwa niechaj świadczy fakt, że
w piśmie hieroglificznym znajduje się oddzielny znak oznaczający
„piwo”.
Izrael
Piwo miał zabrać ze sobą na Arkę Noe, o czym świadczą
inskrypcje odkopane w Asyrii. Według słów słynnego historyka
rzymskiego Pliniusza to właśnie piwo było trunkiem numer jeden do
czasu rozprzestrzenienia się wina, ale później także było
napojem raczej barbarzyńskim i produkowane głównie w bardziej
odległych rzymskich prowincjach, gdzie wino było trudniejsze do
zdobycia.
Starożytny Wschód
Piwo w Chinach musiało istniało już w III tys. p.n.e. a starożytne
manuskrypty określały go mianem „kiu”. Dokładne dane na temat
warzenia piwa przekazuje nam w swoich pamiętnikach również Marco
Polo.
Na terenie Indii opis szlachetnego napoju warzonego z indyjskiej
odmiany trawy, miodu, tłuszczu i jęczmienia podaje nam „Rig-Veda”
(ok.1000 rok p.n.e.), a podobne trunki były znane z terenów
dzisiejszej Persji, o czym możemy przeczytać w świętej księdze
„Zeiid-Avesta”.
Starożytna Europa
Rzymski historyk Tacyt tak pisze o Germanach „... a piją oni napój
wyjątkowo obrzydliwy, który powstaje z fermentacji jęczmienia, i
który bardzo mało przypomina nasze wino...”. Tymczasem wśród
Germanów znano piwo od dawna. Już w okresie halsztackim (ok. 800 r
p.n.e.) piwny dzban znaleziono niedaleko dzisiejszego miasta Kulmbach,
a niedługo później piwo staje się tradycyjnym artykułem
handlowym. Piwo na tych terenach było traktowane przede wszystkim
jako napój wywołujący pogodę ducha i dobry nastrój.
ŚREDNIOWIECZE
Piwo zyskiwało bardzo szybko na znaczeniu jako napój wysoko energetyczny, co było szczególnie cenione w chłodnym klimacie Wysp Brytyjskich i Północnej Europy. Stało się ono stałym elementem pożywienia nazywanym niekiedy nawet płynnym chlebem. Było ono produkowane przede wszystkim w klasztorach, ale bardzo szybko sztuka jego warzenia zaczęła się rozpowszechniać w miastach. Pojawiły się pierwsze browary prywatne i po obłożeniu podatkami bardzo szybko stały się niebagatelnym źródłem dochodów dla miejscowych władców. Pierwsze browary w miastach europejskich pojawiły się między XI a XII stuleciem. Rozwój miast pociąga za sobą specjalizację zawodową, a coraz liczniejsze aglomeracje zapewniają klientelę, która pozwala utrzymać się fachowcom. Dzięki zachowanemu z 1259 roku dokumentowi znamy jednego z nich:
Arnoldus, pierwszy piwowar zarejestrowany w Strasburgu. We Frankfurcie browar istnieje od 1288 roku, a w Monachium niewiele lat później są już trzy. Jednakże wzrost ilości browarów spowodował także wzrost produkcji piwa, do którego to procesu zaczęto używać coraz dziwniejszych składników. Każdy z browarów posiadał własny sposób produkcji trunku, ale bardzo często wśród składników zaczęły się pojawiać rośliny, jakich używało się w leczeniu, lub nawet ... w truciu. Znane były zatem także procesy o... piwo, kiedy karano niegodziwców sprzedających piwo powodujące zatrucie. Około 1500 roku pojawił się w procesie produkcji chmiel, co spowodowało, że warzenie piwa stawało się prostsze i mniej tajemnicze, zatem ... zabraniano używania jego do produkcji, gdyż groziło to odebraniu tajemnic produkcji istniejącym browarom.
Klasztory
Klasztory stały się bardzo szybko miejscem, gdzie wytwarzanie piwa stało się niemalże tradycją. Powodem tego był fakt, że posiłki mnichów były na ogół bardzo skromne, a ich ilość i skład był często związany z nakazami zachowania postu i umiaru. Piwo zatem znane ze swoich odżywczych składników doskonale dopełniało potrzebnych kalorii, szczególnie w okresach postu i w chłodne dni roku., tym bardziej, że picie piwa nie łamało żadnych ograniczeń związanych z postem. Spożycie piwa w klasztorach osiągnęło zatem niespotykane rozmiary – historycy twierdzą, że mnisi spożywali w ciągu dnia do 5 litrów piwa na osobę! Wiele legend i obrazów podaje nam przykłady ,że piwo stało się naprawdę ulubionym napojem mieszkańców klasztorów. Bardzo szybko produkcja piwa klasztornego zaczęła przekraczać potrzeby mnichów, i otrzymali oni przywilej jego sprzedaży, co spowodowało, że niemała ilość klasztorów stała się dobrze funkcjonującymi browarami, a mnisi stali się propagatorami i produkcji, i spożycia tego trunku.
Niemcy
Pojawiające się coraz częściej piwo, którego składniki wywoływały u spożywających zatrucie (niekiedy także śmiertelne) spowodowało poszukiwanie recepty na powrót do tradycyjnego dobrego warzenia piwa.
W Niemczech w 1516 roku z rozkazu księcia Bawarii Wilhelma IV wprowadzono Reinheitsgebot (prawo warzenia piwa) istniejące aż do dnia dzisiejszego, które określało dokładnie skład każdego piwa.
Skandynawia
W najstarszym epickim utworze normańskim, w fińskiej sadze Kalewala piwu autor poświęca ponad 400 wersów (podczas gdy stworzenie świata zawarte jest zaledwie w 200). W nordyckim eposie Edda wino przynależało bogom, piwo śmiertelnikom, a mead mieszkańcom otchłani.
PIWO W POLSCE
Piwo jest znane w Polsce od najdawniejszych czasów. Wskazuje na to już sama jego nazwa piwo, czyli napój do picia. Inną lingwistyczną wskazówkę stanowi choćby piwnica, czyli pierwotnie chłodne miejsce, gdzie przechowywano i sprzedawano piwo.
Z ustnych tradycji można domniemywać, że na terenach zamieszkiwanych przez Polan i inne plemiona słowiańskie wytwarzanie piwa rozwijało się na równi z produkcją drugiego typowego napitku, czyli syconego miodu. Produkowano je zarówno z jęczmienia i pszenicy, jak i prosa. Technika produkcji wydaje się prosta: podprażane ziarno tłuczono w moździerzu, następnie zalewano gorącą wodą. Po schłodzeniu do temperatury otoczenia dodawano zacier. Otrzymany napój był lekki i musujący, gasił pragnienie i orzeźwiał.
O polskim piwie wspominał Gall Anonim opisują postrzyżyny Siemowita ... goście Piasta obficie zapijali jedzenie beczułką dobrze sfermentowanego piwa, którego ciągle ubywało?.
Kolejne wzmianki o piwie na obecnych terenach Polski pojawiają się u Ottona z
Bambergi, który relacjonując swój pobyt na Pomorzu pisał ?... wina nie mają, ani go nie szukają, gdyż zapobiegliwie przyrządzone miodne napoje i piwo przewyższają wina
falerijskie.
Napitek wprawdzie nie przypominał dzisiejszego piwa, jednak cieszył się wielką popularnością we wszystkich warstwach społecznych, od wielmożów po biedotę. Wysokie progi, w jakie zawędrowało piwo potwierdza kronika biskupa
Thiemara: opisując zjazd jaki odbył się w Gnieźnie w 1000 roku. Kariera piw wiąże się z pewnością z powszechną niechęcią wysoko urodzonych do picia wody. Długosz opisuje np. sprawę Leszka Białego księcia sandomierskiego i krakowskiego, który ślubował wziąć udział w krucjacie na odsiecz Ziemi Świętej. Po pewnym czasie wymówił się przed papieżem z tego przyrzeczenia, twierdząc, że na Bliskim Wschodzie brak jest syconego miodu i zimnego piwa, a on zwykłej wody pić nie może. Argument ponoć poskutkował i książę otrzymał dyspensę.
Z kroniki Długosza pochodzi te uwaga dotycząca polskich obyczajów: ... wino tu rzadko
używane. Ma jednak naród polski napój warzony z pszenicy, chmielu i wody, po polsku piwem zwany. Ale nie ma nadeń lepszego dla pokrzepienia ciała. Jest nie tylko rozkoszą mieszkańców, lecz i cudzoziemców?.
Z początków XIII wieku datują się dokumenty przyznające wójtom prawa do warzenia i szynkowania piwa w wydzielonych lokalach zwanych
tabernami, jednak lukratywność tego interesu wywołała reakcję szybko rozwijających się miast. Już pod koniec XIII wieku przywileje królewskie nadały stosowne uprawnienia miastom. Od tego czasu datują się początki cechów piwowarskich w Polsce, które czuwały nad jakością produktu, jak i nad uczciwością prowadzonego handlu. W XVI wieku działało ponad 80 browarów, zarówno w zarówno w miastach i dużych folwarkach, jak i wzorem zachodnim przy klasztorach. Tradycja głosi, że z piw klasztornych najlepsze warzyli cystersi.
Pojawiły się rozmaite gatunki piw cieszące się lepszą lub gorszą sławą ich nazwy wywodziły się od nazw miejscowości gdzie je warzono. Znane były np. piwa biłgorajskie,
czerskie, gdańskie, kowieńskie, łowickie, wąchockie, wielickie, żółkiewskie. Doskonałą renomą cieszyło się piwo wareckie oraz warszawskie. Sprowadzanie tego ostatniego do Gdańska, słynącego z produkcji mocnego
"dubelbira" wywołało lokalne zamieszki, w trakcie których zginęło kilkadziesiąt osób, a setki zamknięto w więzieniach.
Ciemniejszy okres historii piwa wiąże się z propinacją, czyli przyznaniem szlachcie wyłączności na produkcję alkoholu. Powstałe w efekcie tego przywileju browary folwarczne produkowały trzy rodzaje piwa: na użytek pańskich stołów esencjonalne i mocne piwo dubeltowe, piwo średniej mocy, stanowiące podstawowy asortyment karczm, oraz cienkusza przeznaczonego dla najuboższych.
Od połowy XIX wieku, kiedy wprowadzono metodę dolnej fermentacji, produkcja piwa rozpoczęła się na skalę przemysłową. pojawiły się maszyny parowe oraz urządzenia chłodnicze a małe, lokalne browary zaczęły tracić na znaczeniu, by w końcu zniknąć całkowicie. Z czasem lwia część udziałów w rynku została opanowane przez kilku liczących się gigantów.
NOWY ŚWIAT
Na pewno pierwszym piwoszem na Nowym Kontynencie był Krzysztof Kolumb, który, jak głoszą opowieści, pierwszy zrobił amerykańskie piwo używając do tego celu... kukurydzy już w roku 1502. W swoich pamiętnikach podaje także, że tubylcy wytwarzali napój przypominający nasze
piwo. W 1587 roku powstaje pierwszy browar w Virginii założony przez Sir Waltera Raleighs’a. W 1620 roku pojawiają się w Londynie ogłoszenia, że poszukuje się chętnych do pracy w browarach na terenie Ameryki. W 1644 zostają wprowadzone pierwsze podatki dla producentów piwa. Warto dodać także, że znanym wytwórcą piwa był także George Waszyngton, który w swojej posiadłości w Mont Vernon prowadził
browar, i który pozostawił po sobie własne receptury wytwarzania piwa.
CZASY NOWOŻYTNE
Średniowieczna technika warzenia piwa pozostała niezmieniona do początków XIX wieku. Wtedy to w roku 1830 po raz pierwszy użyto maszyny parowej Jamesa
Watta, która zwiększyła możliwości produkcyjne. Później chemik Ludwik Pasteur udoskonalił proces fermentacji alkoholowej. Od 1840 roku do czołówki producentów piwa należały Austria, Czechy i Niemcy, stworzyli oni nowe gatunki piwa, które wkrótce podbiły cały świat. Czescy piwowarzy przeprowadzili w Pilźnie proces fermentacji dolnej w temperaturze 7 - 12 stopni, co pozwoliło uzyskać złocisty napój z gęstą pianką.
Materiały pochodzą ze strony: www.piwo.bocznica.org
Piwo
|
